Zarubińce, położone w kierunku północno-zachodnim od Zbaraża, tuż
w pobliżu granicy woj. wołyńskiego z ruskim, były dziedzictwem Zbaraskich, a
następnie ich spadkobierców, ks. Wiśniowieckich. Nazwiska dalszych właścicieli
nie są znane. W pierwszej połowie XIX w. były w ręku Elżbiety Cetner. Około
1850 r. Zarubińce nabył ks. Eugeniusz de Ligne (1804-1880), belgijski mąż
stanu, przedstawiciel jednego z najświetniejszych rodów europejskich, który od
1780 r. posiadał także indygenat polski. Trzecią żoną ks. Eugeniusza była
poślubiona w 1836 r. ks. Jadwiga Lubomirska (1815-1895), córka ks. Henryka,
pierwszego ordynata na Przeworsku. Po śmierci obojga de Ligne majątek nabyła
Jadwiga Niementowska. W okresie międzywojennym Zarubińce, o powierzchni
znacznie w stosunku do pierwotnej okrojonej, miały być w posiadaniu jakiejś
rodziny żydowskiej[1].
Do 1939 r. przetrwał w Zarubińcach piękny staropolski dwór,
wzniesiony prawdopodobnie w XVII w. Według miejscowych przekazów, w połowie
tego stulecia służył on jako siedziba Samuela ze Skrzypny Twardowskiego,
słynnego poety barokowego, ówczesnego dziedzica majątku. Znana jest tylko jego
strona frontowa. Wykonana zapewne w latach dwudziestych XX w. fotografia
wykazuje, że dwór zarubiniecki był budowlą siedmioosiową, w zasadzie parterową,
ale na wysokiej podmurówce i z trójosiową częścią środkową wukondygnacyjną.
Część tę, zamkniętą trójkątnym gładkim szczytem, zdobił portyk o czterech
kolumnach dźwigających balkon. Pod portykiem mieścił się dostępny po kilku
stopniach taras. Z obu stron zasadniczej bryły dworu występowały dwuosiowe
alkierze, które tworząc w przedłużeniu poprzeczne skrzydła, znów jako alkierze
flankowały podstawową bryłę domu także i od strony ogrodu. Główny korpus dworu
nakrywał wysoki, łamany dach „polski”, pobity gontami, alkierze zaś dach także
czterospadowy, ale niższy, gładki. Na temat elewacji ogrodowej i wnętrz brak
jakichkolwiek przekazów.
[1] Słownik geograficzny, t. 14, Warszawa 1897, s. 424; Skorowidze
galicyjskie z różnych lat; Przewodnik
po województwie tarnopolskim, Tarnopol 1928, s. 116-117.