Wołyń - pamiątki polskich czasów

  Podobnie jak inne okoliczne ziemie, także i Miropol wchodził początkowo w skład ordy­nacji ostrogskiej. Na mocy „transakcji kolbuszowskiej” z 1753 r. miasteczko to oraz 13 wsi dostały się w posiadanie ks. Antoniego Lubo­mirskiego[1]. W wyniku układów rodzinnych dobra miropolskie otrzymał następnie ks. Kac­per Lubomirski. W dalszej kolejności stały się one posagiem jego córki Józefiny, zamężnej za brygadierem Adamem Walewskim. Walewscy sprzedali wkrótce cały klucz Kajetanowi Miączyńskiemu, wojewodzie podlaskiemu[2]. Od Miączyńskich przeszedł Miropol niebawem do Teodora Koźmińskiego h. Poraj, a wraz z ręką jego córki Marianny - do Antoniego Dzieduszyckiego (1757-1817)[3]. Po Antonim Dzieduszyckim klucz miropolski otrzymała w spadku jego córka Anna, żona Mikołaja Rostworows­kiego, kapitana gwardii wojsk napoleońskich. Jako posag córki Rostworowskich, Justy­ny, która w 1846 r. poślubiła Mariana Hutten-Czapskiego (1816-1875), dziedzica Kiejdan na Żmudzi, marszałka szlachty gu­berni kowieńskiej, zwolennika uwłaszczenia chłopów i znanego hippologa, przeszedł na­stępnie majątek do rodziny jej męża. Za sprzy­janie Czapskiego powstaniu 1863 r. skonfisko­wano mu klucz kiejdański i zesłano na Sybir. Rodzinie udało się uratować tylko Miropol, będący prawnie jej własnością. Do 1917 r. wła­ścicielami Miropolszczyzny byli więc syno­wie Mariana Hutten-Czapskiego: Stanisław (1847-1932), sędzia pokoju pow. zwiahelskiego, oraz Mikołaj (1859-1919), również sędzia honorowy pow. zwiahelskiego, obaj bezżenni[4]. W Miropolu mieszkał i gospodarował głównie Stanisław Antoni Czapski. W pierwszej połowie XIX w. istniał w Mi­ropolu jakiś dwór, w którym dość często bywał i w którym umarł Antoni Dzieduszycki[5]. Z czasem został on prawdopodobnie rozebra­ny, a jego miejsce zajął nowy pałacyk, wybu­dowany w latach 1850-1860 przez Mariana Czapskiego[6]. Pałacyk ten miał zresztą wygląd raczej willi o zróżnicowanej bryle niż polskiego tradycyjnego dworu. Był częściowo parterowy, częściowo piętrowy z balkonami i tarasami oraz górującą nad całością czworoboczną wie­żą, zwieńczoną krenelażem. Akcenty neogotyc­kie nadawały bryle budynku jeszcze i dwie niż­sze, narożne, wieloboczne wieżyczki, które flankowały jedno z parterowych skrzydeł. Wnętrze pałacyku zdobić miały „stiuki rzeź­bione i boazerie dębowe oraz mnóstwo pamią­tek dawnych”[7]. Stanisław Czapski zebrał czy też tylko powiększył do około 5000 wol. istniejącą już w Miropolu bibliotekę ze szczególnie rozbudowanymi działami przyrodniczym i his­torycznym, bogatą także w stare druki. Posia­dał również wiele obrazów malarstwa holen­derskiego, włoskiego, francuskiego i polskiego. Wśród dzieł pędzla rodzimego znajdowały się m.in. Konie Januarego Suchodolskiego, kraj­obrazy Józefa Szermentowskiego, główki ko­biece Ksawerego Jana Kaniewskiego i in.[8] Niezaprzeczalnym urokiem miropolskiej siedziby Czapskich było jej położenie na wyso­kim w tym miejscu brzegu rzeki Słucz, wśród starego, pięknego, znacznie przez Mariana Czapskiego rozszerzonego parku krajobrazo­wego. Poprzez wstęgę rzeki otwierał się stąd widok na pobliski kościół pod wezw. św. An­toniego Padewskiego, fundacji Anny Rostworowskiej z 1820 r., mieszczący grób jej ojca i późniejsze, na rysującą się po przeciwnej stronie cerkiew oraz na dalekie pola i lasy za­mykające horyzont. Pełnych walorów nabrał zresztą park dopiero pod koniec XIX w., gdy bardziej rozwinęły się drzewa jego nowszej części. Na powierzchni 7044 dziesięcin ziemi Ma­rian Czapski, póki mieszkał w Miropolu, pro­wadził wzorowe gospodarstwo, trzymał stadni­nę koni krwi arabskiej i angielskiej. Urządził też wzorową pasiekę według systemu Dzierżo­na, złożoną z 1000 uli. Pałac ze wszystkimi je­go zbiorami zniszczony został całkowicie pod koniec pierwszej wojny światowej.