MEDWEDÓWKA WIELKA


  ​ Na temat wczesnej przeszłości położonej na południe od miasta Zasław, na granicy Woły­nia i Podola wsi Wielka Medwedówka wiemy niewiele. W 1589 r. należała ona do rozległej włości zasławskiej ks. Janusza Zasławskiego[1]. Później przypuszczalnie dzieliła losy całej Zasławszczyzny, przechodząc kolejno do Lubomirskich i Sanguszków. W pierwszej ćwierci XIX w. Wielką Medwedówkę nabył Tomasz Alojzy Stecki h. Radwan z linii międzyrzec­kiej, piszącej się „na Nałusowie”[2]. Tomasz Alojzy Stecki (1802-1879), syn Jana Tomasza i Faustyny z Jachowskich, osiadł w Wielkiej Medwedówce na stałe i wy­budował tam dwór. Żonaty z Rosjanką z po­chodzenia, ale katoliczką, Anielą Ozierow, cór­ką Pawła, pułkownika wojsk rosyjskich, znany był jako znakomity gospodarz o patriarchalnych zasadach. Po nim odziedziczył te dobra jego syn Tadeusz Jerzy Stecki (1838-1888), znany dziejopis przeszłości Wołynia. Był on też właścicielem dwóch innych wsi, Prywitowa, gdzie mieszkał za życia ojca oraz Jałszowa. Z powodu czynnego udziału w powstaniu 1863 r. w oddziale Edmunda Różyckiego mu­siał uchodzić za granicę, a po powrocie do kra­ju znalazł się na zesłaniu. Z czasem pozwolono mu osiąść wraz z żoną Ludwiką z Niemierzyckich w dziedzicznej Wielkiej Medwedówce. Zgromadziwszy tam zapewne sporą bibliotekę, oddał się z zamiłowaniem badaniom dziejów ziemi ojczystej, zaczynając od najbliższej okolicy. Ostatnim właścicielem Wielkiej Medwedówki był syn Tadeusza Jerzego Steckiego - Witold (ur. w 1869 r.). Istniejąca jedyna zapewne fotografia dworu w Wielkiej Medwedówce, pochodząca z lat po­przedzających pierwszą wojnę światową suge­ruje, iż był to raczej jeden z pawilonów jakie­goś większego zespołu niż właściwy dom mie­szkalny. Budynek główny mógł spłonąć albo mimo istniejących planów wcale nie został zre­alizowany, a właściciele w końcu poprzestali na owym skromny pawilonie mającym być ich siedzibą tymczasową. Niestety, T. J. Stecki pi­sząc o wielu innych okolicznych wsiach nie za­jął się dziejami wsi własnej. Zachowana fotografia dowodzi, że siedziba trzech pokoleń Steckich była budowlą partero­wą o rzucie zbliżonym do regularnego kwad­ratu, krytą dość wysokim gładkim czterospa­dowym dachem gontowym z dwoma ustawio­nymi obok siebie tynkowanymi kominami. Zdjęcie przedstawia tylko tył dworu o trzech umieszczonych pośrodku elewacji porte-fenetrach, jednak bez wyjścia do ogrodu, oraz jeden z boków o czterech oknach. Od fron­tu istniał zapewne portyk kolumnowy. Dom miał ściany zewnętrzne tynkowane gładko, zwieńczone profilowanym gzymsem podokapowym. Rozkład okien pozwala domyślać się, że w środkowej części dworu mieściła się duża sień wejściowa, od tyłu wielki salon, po bokach zaś po dwa duże lub cztery mniejsze pokoje mieszkalne. Siedzibę Steckich ze wszystkich stron otaczał ogród ze starymi drzewami.


[1] Słownik geograficzny, t. 6, Warszawa 1885, s. 231; t. 15, cz. 2, Warszawa 1902, s. 313.
[2] T. Żychliński, op. cit., t. 10, Poznań 1888, s. 3-4.